Artykuły

Śladami Krowoderskiej historii

W roku 1220 biskup Iwo Odrowąż sprowadził z Francji braci Szpitalnych św. Ducha i osiedlił ich we wsi Crovodra położonej w okolicy Krakowa. To jeden z najstarszych śladów istnienia wsi Krowodrza. Kolejnym jest akt lokacyjny nadany przez Bolesława Wstydliwego. W 1257 roku książę lokował wieś Krowodrza na prawie niemieckim. Lokacja obejmowała 50 ha gruntów i cały ten teren nadany został miastu Kraków. Krowodrza były wsią o układzie ulicowym gdzie domy budowano wzdłuż głównej ulicy. Dziś jest to ul. Mazowiecka. Wraz z lokacją krakowscy mieszczanie uzyskali prawo do pastwisk i urodzajnych krowoderskich ziem. Znajdowały się tam także jurydyki biskupie. Spółka ta zaowocowała licznymi konfliktami i procesami sądowymi.

Z racji atrakcyjności terenów, na których znajdowały się żyzne ziemie uprawne, bujnie porośnięte trawami pastwiska i bogate w płody ziemi ogrody bez przerwy dochodziło do starć pomiędzy mieszczanami krakowskimi a zakonem na tle praw własności do nich. Chrapkę na Krowodrza miał nie tylko Kraków. Także miasto Kleparz, które w XVII wieku procesowało się z Krowodrzami o tzw. czopowe. Magistrat krakowski również co jakiś czas pozywał konwent św. Ducha przed sąd dochodząc swoich praw do Krowodrzy i przyległych doń Błoń. W XVI wieku Krowodrza, Błonia i Pędzichowo wyjęte zostały spod jurysdykcji Krakowa i potwierdzone jako własność konwentu św. Ducha przez króla Zygmunta Augusta. Jednakże nawet akt królewski nie uspokoił krakowskich mieszczan. Nadal, raz na jakiś czas zarówno mieszczanie jak i zakonnicy stawali przed sadem pozywając siebie nawzajem. Ostatecznie wszelkie spory zakończyły się w roku 1783 gdy włości zakonne zostały sprzedane prywatnym właścicielom.

Z uwagi na coraz większe przeludnienie miast, ich ekspansywny rozwój oraz udoskonalenie technik obronnych w wieku XIX wiele miast zostało pozbawionych zabytkowych murów miejskich, nierzadko świadków swej najstarszej historii. Krakowskie, średniowieczne mury obronne rozebrane zostały w 1802 roku. Na miejscu murów i zasypanej fosy powstały Planty, które do dziś są jedynym tego typu parkiem w Europie. Niemniej jednak rozebranie murów miejskich było zaczątkiem dalszego rozwoju miasta.

W połowie XIX wieku, Austriacy rozpoczęli w Krowodrzach budowę fortyfikacji obronnych. Do dnia dzisiejszego zachował się, w niemal niezmienionym stanie, najpotężniejszy z fortów reditowych przy ulicy Kamiennej, zbudowany w latach 1856 – 1859. Po Forcie 9 „Krowodrza”, rozebranym w drugiej połowie XX wieku pozostał dziś jedynie niewielki fragment muru. W ramach ufortyfikowania miasta w roku 1899 na polach krowoderskich powstały zbudowane również przez Austriaków koszary Obrony Cywilnej a 10 lat później wzniesiono nieopodal szpital wojskowy. W Krowodrzach przez długie lata zachowała się oryginalna drewniana zabudowa mieszkalna gdyż z racji planów fortyfikacyjnych władze austriackie nie wydawały pozwoleń na budowę. Poza fortami jedynymi murowanymi budowlami były budynki więzienia w pobliżu ul. Kamiennej oraz osiedle podmiejskie zwane Krowodrzą Murowaną.

Pod hasłem „Wielki Kraków” rozpoczął się wiek XX. W tym czasie krakowscy włodarze postanowili o przyłączeniu do Krakowa okolicznych miast i wsi. Proces powiększania obszaru smoczego grodu zakończył się w 1915 roku przyłączeniem doń miasta Podgórza.

Krowodrza stały się częścią Wielkiego Krakowa w 1910 roku.

W 1913 roku zbudowano tutaj towarowy dworzec kolejowy obsługujący składy do dziś.

Choć budowa dworca bezpośrednio przyczyniła się do uprzemysłowienia dzielnicy to jednak dopiero okres powojenny pozwolił aspirować Krowodrzom do rangi dzielnicy wielkomiejskiej. W 1954 roku Krowodrza należały do dzielnicy Kleparz. Ale już 20 lat później zostały ustanowione jedną z czterech wielkich dzielnic krakowskich z włączonym w jej granice Kleparzem i Zwierzyńcem. W roku 1991 po raz kolejny nastąpił podział dzielnicowy w Krakowie, podczas którego ustanowiono tym razem 18 dzielnic samorządowych. Dawna wieś Krowodrza znajduje się obecnie w Dzielnicy V.

Krowoderskie ciekawostki

Szubienica. Od Pędzichowa aż po Krowodrza i Łobzów rozciągały się łąki służące za pastwiska okolicznym wsiom. Obecnie są to terany zabudowane pomiędzy ulicami Długą, Krowoderską a Pędzichowem. Prawdopodobnie w XV wieku, jak podają kroniki Długosza, na owych błoniach ustawiona była szubienica.

Pieczęć. W pieczęci Krowodrza znajduje się krowa, obrazująca działalność mieszkańców wsi oraz krzyż symbolizujący zakon św. Ducha. Dziś znane są tylko dwie wersje pieczęci. Jedna z XVI wieku, druga z pierwszej połowy XVIII wieku.

Czarownica. W 1698 roku krowoderski sąd wójtowski rozpatrywał sprawę dotyczącą czarownicy. Sama zainteresowana wniosła sprawę do sadu przeciwko sąsiadowi, który oskarżał ją o rzekome czary. Pozwany, jako, że nie był w stanie przedstawić dowodów przeciwko wnioskującej, skazany został na kilka dni aresztu, zapłacenie grzywny na ręce zakonu św. Ducha oraz zakup 10 świec dla parafii św. Szczepana i do kościoła św. Krzyża.

Szopki. Krowodrza, za sprawą mieszkającego w Krowodrzach Michała Ezenekiera słyną też z szopek krakowskich. Szopka którą wykonał w 1900 roku jest dziś najstarszą zachowaną szopką.

Kontakt - Zadbamy o Twój Wizerunek

Kontakt

Opinie

Kosmetyki RevitaLash

Kosmetyki Clarena



img

Zobacz także: